Zapis windykacyjny

zapis windykacyjny

Zgodnie z zapowiedziami, w dzisiejszym wpisie chciałabym wyjaśnić czym jest zapis windykacyjny. Instytucja ta, choć pojawiła się dnia 23 października 2011 roku, cały czas budzi wątpliwości naszych Klientów. Co można zapisać w drodze zapisu windykacyjnego? Czym różni się zapis windykacyjny od zapisu zwykłego? Jakie są skutki zapisania składników majątku w drodze zapisu windykacyjnego? Na te wszystkie pytania odpowiem w niniejszym wpisie.

Słowniczek potrzebnych pojęć:

  1. spadkodawca – osoba fizyczna, po której śmierci jej majątek przechodzi na inne podmioty, tzw. spadkobierców
  2. spadkobierca – podmiot, na który przechodzi ogół praw i obowiązków majątkowych zmarłego, może to być osoba fizyczna lub prawna
  3. zapisobierca – osoba, dla której w testamencie przeznaczony jest określony przedmiot majątkowy
  4. spadek – ogół praw i obowiązków przechodzących ze spadkodawcy na spadkobiercę/ spadkobierców
  5. dziedziczenie – przejście na skutek śmierci osoby fizycznej, ogółu praw i obowiązków ze spadkodawcy na spadkobiercę/spadkobierców
  6. testator – autor testamentu
  7. otwarcie spadku – śmierć spadkodawcy

Zapis windykacyjny – rozumienie kodeksowe

Kodeks cywilny definiuje zapis windykacyjny w artykule 9811 w następujący sposób:

„§1. W testamencie sporządzonym w formie aktu notarialnego spadkodawca może postanowić, że oznaczona osoba nabywa przedmiot zapisu z chwilą otwarcia spadku (zapis windykacyjny).
2. Przedmiotem zapisu windykacyjnego może być:
1) rzecz oznaczona co do tożsamości;
2) zbywalne prawo majątkowe;
3) przedsiębiorstwo lub gospodarstwo rolne;
4) ustanowienie na rzecz zapisobiercy użytkowania lub służebności.”

Zapis windykacyjny – istota

W testamencie notarialnym sporządzonym u notariusza spadkodawca może postanowić, że wskazane przez niego osoby nabywają konkretne składniki majątku z chwilą jego śmierci. Kolokwialnie rzecz ujmując, spadkodawca może postanowić, że po jego śmierci mieszkanie nabędzie syn, działkę nabędzie córka, a samochód nabędzie wnuk. Można więc wybrać konkretne składniki majątku, które trafią do konkretnych osób. Osoby w sposób dowolny wybiera spadkodawca, mogą być to zarówno osoby będące spadkobiercami, jak i te niespokrewnione.

Instytucja zapisu windykacyjnego umożliwiła bardziej precyzyjne rozporządzenie swoim majątkiem. Odgrywa ogromne znaczenie w sytuacji, w której spadkodawca pozostawia po sobie pokaźny majątek. Przed wejściem w życie nowelizacji, spadkodawca nie miał uprawnienia, aby w testamencie przeznaczać konkretne składniki majątku konkretnym osobom. Spadkobiercy po nabyciu spadku (w udziałach) musieli dzielić go przed sądem bądź też u notariusza. Istotą zapisu windykacyjnego jest to, że z chwilą śmierci spadkodawcy zapisobierca nabywa dany składnik majątku. Pomijamy zatem etap dzielenia się majątkiem z pozostałymi spadkobiercami, co w praktyce jest najbardziej czasochłonne ze względu na pojawiające się często w takich postępowaniach konflikty rodzinne. Założeniem instytucji zapisu windykacyjnego jest uproszczenie i skrócenie postępowania spadkowego po osobach zmarłych.

Skuteczność zapisu windykacyjnego

Należy pamiętać, że zapis windykacyjny jest skuteczny, jeżeli w chwili śmierci spadkodawcy:

  • przedmiot zapisu należy do spadkodawcy (nie można zapisać czegoś, czego jeszcze nie mamy, np. dopiero zamierzamy kupić mieszkanie) i
  • spadkodawca nie jest zobowiązany do jego zbycia (siłą rzeczy, aby czymś rozporządzić, musimy mieć do tego uprawnienie, jeśli sprzedamy przed śmiercią mieszkanie, które komuś zapisaliśmy, to z chwilą śmierci nic w zakresie własności mieszkania się nie zmieni).

Zapis windykacyjny – przedmiot

Przedmiotem zapisu windykacyjnego mogą być wyłącznie:

  1. rzeczy oznaczone co do tożsamości: np.: nieruchomości (działka, lokal mieszkalny), ruchomości (samochód, obraz, meble),
  2. zbywalne prawa majątkowe: np.: udziały w spółce z o. o., spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego pozostające w zasobach spółdzielni mieszkaniowej, prawa z papierów wartościowych, prawo do korzystania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w każdym roku,
  3. przedsiębiorstwo tj. zorganizowany zespół składników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej,
  4. gospodarstwo rolne tj. grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, oraz prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego,
  5. ustanowienie na rzecz zapisobiercy użytkowania lub służebności: np.: ustanowienie przez spadkodawcę dożywotniej i nieodpłatnej służebności osobistej mieszkania – z chwilą śmierci zapisobierca ma prawo swobodnego zamieszkiwania i korzystania z całego lokalu mieszkalnego, którego dotyczył zapis.

UWAGA! Przekazanie pieniędzy w drodze zapisu windykacyjnego nie jest możliwe.

Zapis windykacyjny a zapis zwykły

Ze względu na to, że w obecnym stanie prawnym jest przewidziana zarówno instytucja zapisu zwykłego, jak i zapisu windykacyjnego, chciałabym wyjaśnić różnice jakie między tymi instytucjami zachodzą, za pomocą zamieszczonej poniżej tabelki.

Forma każda forma testamentu: notarialny, własnoręczny, urzędowy, ustny, wojskowy i podróżny tylko testament notarialny
Przedmiot każdy przedmiot majątkowy/każdy rodzaj świadczenia majątkowego: np. pieniądze, nieruchomości, spółdzielcze własnościowe prawo do lokali, udziały w spółkach, meble, samochody, porcelana wyłącznie: rzeczy oznaczone co do tożsamości, zbywalne prawa majątkowe, przedsiębiorstwo lub gospodarstwo rolne oraz ustanowienie na rzecz zapisobiercy użytkowania lub służebności (patrz przykłady powyżej)
Istota zapisu testator wskazuje osobę (spadkobiercę), która po jego śmierci ma określony obowiązek względem innej osoby (zapisobiercy); zapis zwykły jedynie zobowiązuje spadkobiercę (ustawowego lub testamentowego) do spełnienia na rzecz oznaczonej osoby (zapisobiercy zwykłego) określonego świadczenia; zapisobierca ma tylko uprawnienie względem drugiej osoby do wydania danego składnika majątku testator wskazuje osobę (zapisobiercę), która po jego śmierci nabywa określony przedmiot majątku; zapis windykacyjny sprawia, że oznaczona osoba (zapisobierca windykacyjny) w chwili otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy) nabywa przedmiot zapisu (bez zależności od innych spadkobierców/ bez konieczności dokonywania działu spadku)
Termin i warunek dopuszczalne: spadkodawca może uzależnić realizację zapisu zwykłego od określonych okoliczności lub wskazać termin, kiedy zapis zwykły ma być wykonany (przykład: obowiązek wydania określonej kwoty pieniędzy określonej osobie, ale dopiero w dniu ukończenia przez nią studiów) niedopuszczalne. Uważa się za nieistniejące lub powodujące, że zapis windykacyjny jest nieważny (oceniane każdorazowo przez sąd w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku)
Sposób udokumentowania prawa dowodem istnienia zapisu zwykłego jest jedynie treść testamentu, w którym zapis taki został ustanowiony zapis windykacyjny zostaje ujawniony w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowanym akcie poświadczenia dziedziczenia
Zachowek przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych –zapisobierca zwykły nie odpowiada za zapłatę zachowku przy obliczaniu zachowku uwzględnia się zapisy windykacyjne – zapisobierca windykacyjny może odpowiadać za zapłatę zachowku
Długi spadkowe zapisobierca zwykły za długi spadkowe nie odpowiada uprawniony z tytułu zapisu windykacyjnego ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe wraz ze spadkobiercami
Podatek podlega podatkowi od spadków i darowizn – obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wykonania zapisu (spełnienie obowiązku wydania danego przedmiotu majątkowego przez spadkobiercę na rzecz zapisobiercy) podlega podatkowi od spadków i darowizn – obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku lub zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia przez notariusza

Joanna Maniszewska-Ejsmont – notariusz

W przypadku pytań zapraszamy do kontaktu z naszą Kancelarią Notarialną.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *